કાર્બન મોનોક્સાઈડની બનાવટ આપો. કાર્બન મોનોક્સાઈડના ગુણધર્મો સમજાવો અને તેના ઉપયોગો જણાવો.

(A) $(i)$ મર્યાદિત ઓક્સિજન અથવા હવામાં $C$ નું સીધું ઓક્સિડેશન કરવાથી કાર્બન મોનોક્સાઈડ મળે છે: $C + \frac{1}{2} O_{2} \xrightarrow{\Delta} CO$.
$(ii)$ ભારે ધાતુના ઓક્સાઈડનું કાર્બન વડે રિડક્શન કરવાથી $CO$ મળે છે: $ZnO + C \rightarrow Zn + CO$ અને $Fe_{2}O_{3} + 3C \rightarrow 2Fe + 3CO$.
$(iii)$ નાના પાયે શુદ્ધ $CO$ ફોર્મિક એસિડનું સાંદ્ર $H_{2}SO_{4}$ સાથે $373 \ K$ તાપમાને નિર્જલીકરણ કરીને મેળવવામાં આવે છે: $HCOOH \xrightarrow[\text{Conc. } H_{2}SO_{4}]{373 \ K} CO + H_{2}O$.
$(iv)$ વ્યાપારી ધોરણે તે ગરમ કોક પરથી વરાળ પસાર કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ રીતે ઉત્પન્ન થયેલા $CO$ અને $H_{2}$ ના મિશ્રણને વોટર ગેસ અથવા સિન્થેસિસ ગેસ કહેવામાં આવે છે: $C_{(s)} + H_{2}O_{(g)} \xrightarrow{473 \ K - 1273 \ K} CO_{(g)} + H_{2(g)}$.
જ્યારે વરાળને બદલે હવાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $CO$ અને $N_{2}$ નું મિશ્રણ ઉત્પન્ન થાય છે,જેને પ્રોડ્યુસર ગેસ કહેવામાં આવે છે: $2C_{(s)} + O_{2(g)} + 4N_{2(g)} \xrightarrow{1273 \ K} 2CO_{(g)} + 4N_{2(g)}$.
ગુણધર્મો અને ઉપયોગો: $CO$ એ રંગહીન,ગંધહીન અને ઝેરી વાયુ છે. તે પ્રબળ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે અને ધાતુઓના નિષ્કર્ષણમાં વપરાય છે. વોટર ગેસ અને પ્રોડ્યુસર ગેસ મહત્વના ઔદ્યોગિક બળતણ છે.